Psikolojik Destek ile Empati Becerinizin Geliştirilmesi
Empati Bileşenleri Üzerine Kuramsal Bir Değerlendirme
Dr. Psikolojik Danışman Ahmet TOPLU empatiyi; bireyin sosyal ilişkilerini düzenleyen en temel psikolojik süreçlerden biri olup, özellikle duygusal yönüyle öne çıktığını vurgulamaktadır. Ancak empati yalnızca duygusal bir tepki değil; bilişsel, algısal ve davranışsal boyutları da içeren çok katmanlı bir yapıdır. Bu noktada, düşünme ve hissetme süreçlerinin birbirinden bağımsız değil, aksine birbirini tamamlayan yapılar olduğu kabul edilmektedir.
John Dewey (1913), Interest and Effort in Education adlı eserinde öğrenme süreçlerinde ilgi ve çabanın önemine vurgu yaparak, farklı öğrenme süreçlerinin birbiriyle ilişkili olduğunu belirtmiştir. Benzer şekilde Jean Piaget (1954), Intelligence and Affectivity adlı çalışmasında bilişsel ve duyuşsal alanları bir bütünün iki yüzü olarak ele almış; duyguların, bireyin bilişsel etkinliklerine yön veren temel bir enerji kaynağı olduğunu ifade etmiştir (Karabağ, 2003).
Empati kavramı literatürde farklı şekillerde tanımlanmakla birlikte, genel olarak iki temel alt boyutta ele alınmaktadır: empatik eğilim ve empatik beceri. Empatik eğilim, bireyin başkalarının duygularını anlama ve hissetme kapasitesine yönelik bir yatkınlığı ifade ederken; empatik beceri, bu duyguları doğru şekilde anlama ve karşı tarafa etkili biçimde aktarabilme yeterliliğini kapsamaktadır.
Bu çerçevede Dr. Ahmet TOPLU empatiYİ; bilişsel, duygusal, algısal ve bildirim bileşeni olmak üzere dört temel boyutta incelemektedir.
Empatinin Bilişsel Bileşeni
Bilişsel empati, bireyin karşısındaki kişinin duygu ve düşüncelerini zihinsel olarak anlayabilme kapasitesini ifade eder. Bu süreçte birey, karşısındaki kişinin yaşadığı duyguları olumlu ya da olumsuz yönleriyle değerlendirir; ancak bu anlayışı mutlaka dışa vurmak zorunda değildir. Bu yönüyle bilişsel empati, bireyin sosyal işlevselliğinde önemli bir rol oynamaktadır (Karabağ, 2003).
1.Empatinin Duygusal Bileşeni
Duygusal empati, bireyin karşısındaki kişinin duygularını hissedebilme ve bu duygulara uygun tepkiler verebilme kapasitesidir. Goldstein ve Michaels (1985), duygusal empatiyi bireyin diğer kişinin duygularına yakınlık kurabilmesi olarak tanımlamaktadır. Bu süreçte bireyin, karşısındaki kişinin yaşantısını içselleştirmesi ve buna uygun duygusal tepkiler geliştirmesi önem taşımaktadır.
Ayrıca, bireyin sosyal çevresine karşı samimi, duyarlı ve etik değerlere uygun davranışlar sergilemesi de duygusal empatinin önemli bir göstergesidir. Jest ve mimikler, yüz ifadeleri ve ses tonu gibi sözsüz iletişim unsurları, doğru empatik tepkinin oluşturulmasında belirleyici ipuçları sunmaktadır. Bu ipuçlarının yetersiz olduğu durumlarda empatik tepki vermede güçlükler yaşanabilmektedir. Bu tür durumlarda sosyal destek mekanizmalarının devreye girmesi önemlidir. Duygusal empati; akran istismarı, çocuk istismarı, cinsel istismar, agresyon ve antisosyal kişilik bozukluğu gibi psikososyal problemlerle yakından ilişkilidir (Kaya ve Siyez, 2011).
Travmatik olaylardan sonra bireylerin empatik bakış açılarında oldukça düşüşlerin olduğu görülmektedir. Bireylerin empati becerilerinin geliştirilmesi için çeşitli çalışmalar yapan Dr. Ahmet TOPLU'dan destek almanız önemlidir.
2.Empatinin Algısal Bileşeni
Algısal empati, empati sürecinin başlangıç aşamasını oluşturmaktadır. Bu aşamada birey, karşısındaki kişiyi dikkatle gözlemleyerek onun duygu durumuna ilişkin ipuçlarını toplamaktadır. Karşıdaki kişinin sözlü ifadeleri, jest ve mimikleri, yüz ifadeleri ve ses tonu bu sürecin temel veri kaynaklarını oluşturmaktadır.
Elde edilen bu algısal veriler, bilişsel ve duygusal süreçlerin işlenmesi için bir temel oluşturmakta ve empatik sürecin sağlıklı ilerleyebilmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır (Karabağ, 2003).
3.Empatinin Bildirim (Geri Bildirim) Bileşeni
Empatinin son aşaması olan bildirim bileşeni, bireyin karşısındaki kişiyi anladığını uygun bir şekilde ifade etmesini kapsamaktadır. Bu süreçte hem sözel hem de beden dili unsurlarının etkili bir biçimde kullanılması gerekmektedir (Dökmen, 2011).
Ancak yapılan çalışmalar, bireylerin çoğu zaman empatik geri bildirim verme konusunda yetersiz kaldıklarını göstermektedir. Özellikle “boş ver”, “bu kadar düşünme” gibi ifadeler, yüzeysel bir yaklaşımı yansıtmakta ve gerçek bir empatik anlayışı ifade etmemektedir. Bu nedenle empati yalnızca anlamak ya da hissetmek değil; aynı zamanda bu anlayışı doğru ve etkili biçimde karşı tarafa iletebilmeyi de gerektiren bütüncül bir süreçtir.
Dr. Psikolojik Danışman Ahmet Toplu'ya göre empati; yalnızca bir duygu paylaşımı değil, gözlemleme, anlama, hissetme ve ifade etme aşamalarını içeren çok boyutlu bir psikolojik beceridir. Bu becerinin geliştirilmesi, bireyin hem kişilerarası ilişkilerinde hem de psikolojik sağlamlığında belirleyici bir rol oynamaktadır.
Empati kurabildiğimiz ölçüde insan kalır, insan kalabildiğimiz ölçüde dünyayı daha yaşanabilir bir yer haline getirebiliriz. Empati becerinizin geliştirilmesi ve pozitif bir hayat sürmeniz dilegiyle sağlıcakla kalınız.
Bu konuyla ilgili çalışmaları olan ve alanın önemli isimlerinden biri olan Ahmet TOPLU, Çocuk ve ergen danışmanlığı, Aile ve çift danışmanlığı, Bireysel ve grup çalışmaları gibi birçok alanda Kahramanmaraş'ta yüzyüze ve online psikoterapi hizmeti vermektedir. Yukarında verilen telefondan kendisine doğrudan ulaşabilirsiniz.
Dr. Psikolojik Danışman Ahmet TOPLU
